Poruszające, ważne, inspirujące – takie było ostatnie spotkanie autorskie, którym zamknęliśmy ten rok wydarzeń literackich i kulturalnych w Bibliotece.
W piątek, 19 grudnia 2025 roku, w Filii nr 1 w Józefowie mieliśmy zaszczyt zaprosić czytelników na rozmowę z Elizą Kącką – pisarkę, literaturoznawczynię, krytyczkę literacką, a także pracowniczkę akademicką oraz felietonistkę “Tygodnika Powszechnego”, nagrodzoną tegoroczną Nagrodą Literacką Nike za książkę „Wczoraj byłaś zła na zielono”, w której na podstawie swoich własnych doświadczeń portretuje niezwykłą, choć niełatwą relację matki i córki .
Rozpoczęliśmy od pytania właśnie o Nagrodę Nike, po której otrzymaniu o wcześniej już docenianej autorce zrobiło się bardzo głośno, tym bardziej że znalazła się wśród nielicznych laureatów tego wyróżnienia przyznanego zarówno przez jury konkursu, jak i tzw. Nike Publiczności, która wyłaniana jest w ramach głosowania czytelników. Eliza Kącka stwierdziła, że często słyszy, iż odbiorcy jej książki doceniają ją za autentyczność i uniwersalność opisywanych doświadczeń. Bywają też głosy krytyki i niezrozumienia np. nielinearnej narracji. Pisarka przyznała również, że sama zasiadając w jury Nagrody Literackiej Gdynia, obserwuje że wybory czytelników bywają nieprzewidywalne.
Pojawił się też wątek wcześniejszych książek autorki, a w szczególności tomu pt. Elizje, których baśniowa, nawiązująca do marzeń sennych poetyka wielu czytelnikom nasuwa się również na myśl przy lekturze Wczoraj byłaś zła na zielono. Według naszej rozmówczyni, nie było to w pełni zamierzone, a jednak wspierająca postać Lisa czy kojące wyprawy w naturę to ważne wątki tego dzieła.
Mówiąc w dalszym ciągu już przede wszystkim o Wczoraj byłaś zła na zielono, Eliza Kącka opowiadała nam o głównych intencjach towarzyszących jej podczas pisania tej niezwykle osobistej prozy. Chęć pokazania doświadczenia świata inności, odmienności, świata postawionego do góry nogami i to nie na moment, lecz permanentnie. Zauważyła, że chciała dać znać o tym, że inna perspektywa będzie tu kluczowa, już decydując się na tytuł – zdanie, jakie wypowiedziała mimochodem jej córka. Jest to widoczne również w abstrakcyjnej, wyrazistej okładce zaprojektowanej przez Przemysława Dębowskiego. Jednocześnie chcąc przekierować uwagę czytelników na uniwersalny wymiar tych kwestii, unika używania wprost terminów medycznych i diagnostycznych.
Zdarzenia przedstawione przez autorkę w książce, nierozerwalnie wiążą się z prawdziwym życiorysem jej i jej córki, zwanej Rudą. Była to okazja, by może w nieco przyziemny sposób porozmawiać o trudnych sytuacjach i wyborach, z jakimi muszą się mierzyć osoby z diagnozą neuroróżnorodności oraz ich bliscy. Spojrzenie pisarki uświadamia, jak wielu sfer one dotyczą – relacji ze sobą, z innymi, z całym otoczeniem społecznym, aż po system służby zdrowia. Jednocześnie co jakiś czas zwraca uwagę, że można w tym wszystkie odnaleźć wiele dobrych, kojących, wzmacniających momentów, które tym mocniej wpisują się w pamięć. Silnie również pokazuje swój punkt widzenia na macierzyństwo, rolę matki, które tutaj, jak mówiła, wymyka się stereotypom, także ze względu na stan, w którym nieustannie musi uczyć się, a niekiedy po prostu domyślać języka myśli i uczuć córki, jej zachowań i reakcji.
Osoba pisarki przyciągnęła liczne grono uczestników, chcących dowiedzieć się więcej o kulisach powstawania ostatniej książki czy zapytać o wcześniejszą twórczość. Jak się okazało, pojawiły się też osoby będące jeszcze przed lekturą nagrodzonej powieści, a żywo zainteresowane poruszoną w nim tematyką. Padły wnikliwe pytania m.in. o przedstawienie teatralne Teatru Dramatycznego w Warszawie oparte na nagrodzonej Nike książce czy o to, jaka była reakcja córki autorki na umieszczenie w niej tak wielu wątków z jej życiorysu.
Eliza Kącka ujęła naszą widownię swoją energią, szczerością i rzetelnością wypowiedzi. Perspektywa, z jakiej ze zdecydowaniem oraz odwagą opowiada o innym, na wskroś indywidualnym – co nie znaczy gorszym – postrzeganiu świata, bycia w świecie, jest nam w dzisiejszej rzeczywistości niezwykle potrzebna.
Spotkanie odbyło się w ramach nagrody otrzymanej przez Filię nr 1 i wyróżnienia dla Biblioteki Głównej w Konkursie Nocy Bibliotek za rok 2025.
